afscheid vieren voor het komt

Korte overweging op maandag in de Goede Week tijdens de eucharistie
bij de lezingen van de dag volgens het Romeinse lectionarium: 1e lezing Jesaja 42:1-7 lied van de Knecht van de Heer
Evangelie: Johannes 12:1-12 Zalving van de voeten van Jezus door Maria, de zus van Lazarus


In deze coronatijd met zijn vele doden staat de begrafenis meer dan anders in de belangstelling. Vooral omdat zelfs op begrafenissen en afscheid van stervenden beperkende maatregelen van toepassing zijn. Niet meer dan dertig personen en alleen eerstelijns familie. De blijken van trots en de liefde voor de overledene die familie normaal toont en de aanwezigheid van vrienden en bekenden moeten nu achterwege blijven. Dat maakt het afscheid extra verdrietig.
We maken ons in deze week op voor de herdenking van de misschien wel de bekendste begrafenis ooit: die van Jezus die als een misdadiger stierf aan het kruis, maar begraven werd in het graf van een rijk man, Jozef van Arimathea. Het graf waaruit Jezus verrezen is op de derde dag. Hij werd beweend door zijn vrienden en door de vrouwen die hem gevolgd waren en zorg voor hem hadden gedragen, waaronder Maria, de zus van Martha en Lazarus. Zij hadden ook niet normaal afscheid kunnen nemen.
De evangelielezing van deze maandag in de Goede Week bevat al verwijzing naar de begrafenis van Jezus die zijn schaduw al vooruit werpt. Hij is in het huis van Lazarus die hij uit de doden heeft opgewekt, of liever teruggeroepen uit de dood in het leven want Lazarus bleef de sterveling die hij was. De tegenstanders van Jezus maakten dan ook plannen om :Lazarus te doden, omdat ze jaloers waren op Jezus en zijn populariteit.
Opeens haalt Maria een kruik kostbare balsem tevoorschijn en zalft Jezus daarmee. Zijn voeten: de weg die Hij gegaan is en nog zal gaan. Een gebaar van grote liefde. We moeten bedenken dat een begrafenis ook in die tijd een kostbare aangelegenheid was. Vooral ook omdat men liefst lichamen balsemden om ze te bewaren tot de jongste dag, de verrijzenis van de rechtvaardigen. Daarvoor was kostbare balsem nodig. Om familieleden niet te belasten probeerde men voor zijn eigen begrafenis de benodigde balsem te vergaren. Zoals wij als het kan voor de kosten voor onze begrafenis zelf sparen om anderen niet te belasten.
Wat Maria dus voor haar eigen begrafenis al had vergaard giet ze uit over Jezus. Om haar Heer al voor zijn dood als het ware de laatste eer te brengen en haar liefde voor hem te tonen. Het is eigenlijk een voorbereiding op het sterven voor de begrafenis uit.
Het doet me denken aan de ziekenzalving aan een stervende. Dan wordt ook de zieke gezalfd. En de zieke kamer hangt vol van een geur van liefde voor de stervende die zelf heel troostend werkt. Helaas moeten veel mensen die vanwege corona sterven, deze ziekenzalving missen door de beperkende maatregelen en ook de snelheid waarmee de dood in veel gevallen komt.
Gelukkig is het sacrament van de zieken geen toegangskaartje tot de hemel, alsof je zonder dat toegangsbewijs buiten zou moeten blijven. Nee, God kent de harten en weet wat onze diepste verlangens en intenties zijn. Dat neemt niet weg dat de ziekenzalving veel sterkte kan geven aan de stervende en de familie. Ook een teken dat liefde sterker is dan de dood.
Jezus erkent dat Maria hem gezalfd heeft met balsem vooruitlopende op zijn begrafenis. Dat het een bewijs is van haar grote liefde voor hem, niet alleen als mens en vriend, maar als wie Hij is, de Messias, de gezalfde van God. De knecht van God zoals Jesaja hem beschrijft in de zgn. Liederen van de knecht des Heren. Ze bezingen de Messias. “Het geknakte riet zal hij niet breken en de kwijnende vlaspit niet doven”.
Deze liederen van de Knecht van de Heer maken dat mensen verheugd uitzagen naar zijn komst. De liederen zijn ook een soort profiel waarmee het volk van God op zoek kan gaan naar de beloofde Verlosser. Tot Hij komt. Maria heeft in dat profiel Jezus herkent en grijpt de gelegenheid aan om haar liefde te tonen en zijn dood te verkondigen. Niet als het einde van alles, maar als het begin van het heil van alle mensen.
In elke eucharistie roepen ook wij uit liefde uit: “Wij verkondigen uw dood en wij belijden tot Gij wederkeert dat Gij verrezen zijt”. Amen.

Martin Los

afbeelding Arvo Pärt

Lijden verloren tijd?

Preek Palmzondag 5 april 2020

Geen kinderen met Palmpaasstokken dit jaar, geen menigte met palmtakjes in processie door de kerk, vanwege de Corona-crisis, en een lege kerk.
We hebben hier geen ervaring mee, en we kunnen ons eigenlijk geen houding geven. Eén ding is duidelijk dat we allemaal met de neus gedrukt zijn op de kwetsbaarheid van het leven en op het feit dat het leven en de wereld niet zo maakbaar zijn als we gedacht hadden. We worden geconfronteerd met de onmaakbare kant van het leven die wij als regel lijden noemen. Al moeten we toegeven – anders zijn we slachtoffer van enorme hoogmoed – dat ook het geluk, de mooie kanten van het leven,  niet maakbaar zijn. We ervaren ze als geschenk.
Het lijden beschouwen wij echter niet als geschenk, maar al een probleem, dat moet worden opgelost of als een onaangename beproeving. Deze tijd van de coronacrisis leren we gezamenlijk weer het lijden kennen. De vraag is dan: hoe gaan we daar mee om? Alleen als iets negatiefs? Of misschien ook iets dat ons leert mens te zijn, niet alleen consument van aardse goederen, maar echt mens die de diepere waarden van het leven kent en beoefent. Een mens die oog heeft voor de noden van de ander en niet alleen denkt aan zichzelf. Een mens die volharding beoefent als het goede moeite kost om te volbrengen. Eigenlijk is deze vreemde 40dagentijd van de coronacrisis een vraag aan ons:  hoe gaan we verder?
Dit is een hele diepe crisis. Vooral voor de mensen die persoonlijk getroffen zijn. Het is een moeilijke tijd voor ieder die zich terecht zorgen maakt over de toekomst, over inkomen en werk, en over morele en politieke vraagstukken waarvoor we komen staan. Bijvoorbeeld de vraag:  als er IC bedden tekort zijn, wie wordt dan wel opgenomen en wie niet? Vallen 70plussers af?
Het is een diepe crisis. Daar hoeven we geen doekjes om te winden. We moeten het niet mooier maken dan het is. Toch moeten we daarom niet onze ogen sluiten voor de ommekeer die de confrontatie met het leven als mysterie teweeg kan brengen. Mogelijk krijgen we dan ook meer oog voor God. God die in onze tijd tamelijk nonchalant doodverklaard is ten gevolge van de maakbaarheid van het leven. We verkeerden in de illusie van controle en gemak en bevrediging van al wat ons hart begeerde. Maar het leven is een mysterie van het leven. En dat berust in het mysterie van God.
Daarom moeten we opnieuw leren luisteren naar het leven zelf waardoor heen we God mogen leren kennen en liefhebben. Daarmee komen we bij het kruis van onze Heer Jezus Christus. Beeld van het menselijke lijden bij uitstek. De apostel Paulus zegt van Hem: Als mens verschenen heeft Hij zich vernederd door gehoorzaam te worden tot de dood, tot de dood aan het kruis. Hij is ‘gehoorzaam’ geworden. We spitsen de oren bij de woorden die onderdeel uitmaken van de eerste christelijke hymne. Als Jezus gehoorzaam geworden is, was hij dan eerst ongehoorzaam? Moest hij tot de orde geroepen worden. Nee, juist niet. Hij heeft het uitgehouden om God lief te hebben en naar zijn wil te vragen en te luisteren, ook toen mensen Hem in de steek lieten, ook toen ze haten, ook toen ze Hem pijn deden. Toch bleef Hij God trouw en daardoor ook de mensen die Hij wilde redden door tot zijn laatste adem geen krimp te geven
Het kruis van Jezus leert ons in ons lijden niet op te geven, maar te doen wat God van ons vraagt, en wat Jezus ons laat zien. Want het kruis laat zien dat lijden en dood niet het laatste woord hebben over ons leven en deze wereld. Hij heeft de weg al gebaand, de weg naar de verrijzenis. Laten we daarom deze tijd van crisis, ja, geen enkele tijd, zien als verloren tijd. Ook onszelf niet als mensen die verloren lopen. Elke dag, elk uur, mogen we benutten om het geheim van het leven, als leven met God, beter te leren kennen en waarderen en te omarmen. In goede en kwade dagen.
Wij roemen in het kruis van de Heer Jezus Christus, in Hem is ons heil, ons leven en verrijzenis, door wie wij verlost en bevrijd zijn. Amen

Martin los