Een nieuwe helper

homilie tijdens de beide Vormselvieringen 24 en 25 oktober 2020 in de Mariakerk

“Als je mij liefhebt ….zal de Vader op mijn gebed jullie een andere Helper schenken om voor altijd bij jullie te blijven” zegt Jezus tegen zijn leerlingen tijdens het afscheidsgesprek: de Geest van de waarheid 1).
Zolang Jezus bij hen was konden ze altijd naar zijn woorden luisteren. Ze konden altijd een beroep op hem doen. Hij was hun echte herder, hun leraar. Maar straks- als hij er niets meer zou zijn – hoe moesten ze dan verder? Jezus kent hun vrees. “Geen zorg” zegt hij: “als je mij liefhebt, komt er een níeuwe helper, de Geest van de waarheid.
Ik dacht aan jullie, meisjes en jongens. Jullie hebben ook helpers. In de eerste plaats je ouders. Ze staan altijd voor je klaar. Dag en nacht. Maar er komt een moment dat je steeds meer op eigen benen wilt staan. Je krijgt meer verantwoordelijkheid. Ook op school. En op den duur ga je het huis uit. Da’s aan de ene kant iets waar je tegenop ziet. Maar ook iets waar je van droomt. Gelukkig voor jullie gaat dat heel geleidelijk. Heel anders dan bij de zwanenfamilie die elke dag in de singel voor mijn huis voorbij komt. In het voorjaar zijn 5 jongen geboren. En nu moeten ze al op eigen zwemvliezen staan en voor zichzelf zorgen.
Meisjes en jongens, jullie groeien op tot volwassen mensen. Je leert op eigen benen staan. Je helpers doen steeds meer een stapje terug. Hoe gaat het dan verder? Zul je het wel redden? Ja, want je hebt een heleboel meegekregen van thuis en school. Je hebt aan de mensen in je omgeving gezien waar zij warm voor liepen? Waar zul jij zelf warm voor lopen? Je hebt gezien hoe je omgeving met problemen omging. Dat geeft moed en vertrouwen. Je hebt gezien wat volwassenen de moeite waard vonden om voor te leven. Dat zit allemaal in je rugzak als een soort gids voor je eigen verdere leven. Een soort hulp voor onderweg, Je bent geen klein kind meer dat dingen nog laat uit angst voor straf, of dingen doet om een beloning. Je bent er achter gekomen dat je innerlijk met jezelf kunnen spreken en nadenken over wat goed is en wat verkeerd. Wat je in beweging zet en wat je raakt. Dat is dat je je van jezelf bewust bent. Je bewustzijn of met een ander woord: je geweten. je eigen geest.
Jezus zei bij zijn afscheid tot zijn leerlingen: “als je mij liefhebt, zal de Vader op mijn gebed jullie een nieuwe helper zenden, de Geest van de waarheid”. Hij zegt nu hetzelfde tegen jullie: “jullie staan steeds meer op eigen benen. Je begrijpt steeds meer wat is het is mens te zijn. En je wilt straks ook je steentje bijdragen aan de menselijke samenleving, je wilt deze wereld door jou toedoen een beetje beter en mooier maken. Vertrouw dan op mij, zegt Hij. Ik zal jullie de heilige Geest schenken. Die zal jullie daarbij helpen. Die is jullie coach.
Beste vormelingen waar het omgaat, is dat je Jezus zelf liefhebt. Jullie hebben hem leren kennen door de doop en door je opvoeding, door met je ouders naar de kerk te gaan, door in de kinderbijbel te lezen. Je hebt leren bidden. je hebt je een aardig beeld gevormd van wat hij ons heeft geleerd in de Evangeliën. Je hebt mooie voorbeelden gezien van mensen die leefden zoals Jezus bedoelde in je eigen omgeving, of in de wereld, of de heiligen bij God in de hemel. Alles bij elkaar, hopen we, genoeg om van Jezus te houden en te blijven houden ook als je je eigen weg gaat. Dan mag je overtuigd zijn van zijn belofte dat je er niet alleen voor komt te staan, maar dat de Geest van Jezus je altijd bijstaat, met raad en daad.
Het eerst wat die Helper, de Geest van de waarheid, doet is, jou sterken in je geloof dat je een kind van God bent. In de tweede lezing hoorden we de apostel Paulus zeggen: “De Geest van God getuigt met onze eigen geest, dat we Gods kinderen zijn” 2). “Onze eigen geest” dat is dus ons bewustzijn, ons geweten. Ons innerlijk gesprek met onszelf. De Geest van God mengt zichzelf in dat gesprek. Hij leert ons tegen God net als Jezus “Vader” te zeggen.
Dat laat dit sacrament van het Vormsel zien. Door de handoplegging en de zalving raakt God ons aan. Hij sterkt ons. Zijn Geest raakt onze geest. Hij zegt je in beweging om die mens te zijn die je graag wil zijn, om je liefde voor Jezus te laten blijken.
Die Geest raakt jou persoonlijk aan. Maar die Geest maakt je ook bewust van de hele kerk om je heen. Want die handoplegging verbindt ons allemaal aan elkaar. Als ik straks mij hand als priester op jullie hoofd leg, dan kan ik dat alleen maar omdat op mijn hoofd ooit-  dertig jaar geleden – de bisschop zijn hand op mijn hoofd legde bij mijn priesterwijding. En op het hoofd van die bisschop toen lag de hand van zijn voorganger. Enzovoort enzovoort. Tot aan de apostelen. Zie je het voor je. Een ononderbroken leiding van de Geest. Door de handoplegging wordt je opgenomen in de gemeenschap van de Heilige Geest. Jullie mogen in alle vrijheid je eigen bijdragen leveren aan de gemeenschap.
Die gemeenschap die leeft met het visioen van gerechtigheid en vrede voor ogen: van de wolf en het lam dat in vrede leeft 3). Het visioen van Jezus Christus, de Gezalfde van God, op wie de Geest van God ruste, diezelfde geest waarin wij mogen delen.
Daarom bidden we als parochiebestuur en pastoraal team en bij allerlei vergaderingen vooraf: “Kom, Heilige Geest, vervul de harten van uw gelovigen en ontsteek in hen het vuur van uw liefde. Zend uw Geest uit en alles zal herschapen worden. – En Gij zult het aanschijn van de aarde vernieuwen. Amen

pastoor Martin Los

Schriftlezingen tijdens deze eucharistie waarin het Vormsel werd toegediend


1) Evangelie: Johannes 14:15-17
Als gij Mij liefhebt, zult ge mijn geboden onderhouden.  Dan zal de Vader op mijn gebed u een andere Helper geven om voor altijd bij u te blijven:  de Geest van de waarheid, voor wie de wereld niet ontvankelijk is, omdat zij Hem niet ziet en niet kent. Gij kent Hem, want Hij blijft bij u en zal in u zijn. 

2) 2e lezing Romeinen 8:14-17
Allen die zich laten leiden door de Geest van God, zijn kinderen van God.  De geest die gij ontvangen hebt, is er niet een van slaafsheid, die u opnieuw vrees zou aanjagen. Gij hebt een geest van kindschap ontvangen, die ons doet uitroepen: Abba, Vader!  De Geest zelf bevestigt het getuigenis van onze geest, dat wij kinderen zijn van God.  Maar als wij kinderen zijn, dan ook erfgenamen, en wel erfgenamen van God tezamen met Christus, daar wij delen in zijn lijden, om ook te delen in zijn verheerlijking.

3) 1elezing: Jesaja 11:1 – 9
Een twijg ontspruit aan de stronk van Isaï, een telg ontspruit aan zijn wortel.  De geest van de Heer rust op hem, een geest van wijsheid en inzicht, een geest van beleid en sterkte, een geest van kennis en ontzag voor de Heer.  hij ademt ontzag voor de Heer. Niet naar uiterlijke schijn spreekt hij recht en hij doet geen uitspraak op grond van loze geruchten;  hij geeft de geringen hun recht en de armen in het land krijgen een eerlijk vonnis. (…..)
Gerechtigheid draagt hij als een gordel om zijn lenden, en trouw als een gordel om zijn heupen.  De wolf en het lam wonen samen, de panter vlijt zich neer naast het bokje, het kalf en de leeuw weiden samen: een kleine jongen kan ze hoeden.  De koe en de berin sluiten vriendschap, hun jongen liggen bijeen. De leeuw eet stro als het rund,  de zuigeling speelt bij het hol van de adder, het kind strekt zijn hand uit naar het nest van de slang.  Niemand doet nog kwaad of handelt nog verderfelijk op heel mijn heilige berg; want de kennis van Jahwe vervult het hele land, zoals het water heel de bodem van de zee bedekt.





Shtisel, subcultuur en spiegelbeeld

Door ziekte geveld zocht ik naar enige afleiding op Netflix. Ik zag de titel van een Israëlische serie voorbijkomen: Shtisel. Dat associeerde ik voor mijzelf meteen met het Jiddische woord Schtettel, dat een Joods stadsdeel aanduidt waar uiteraard Jiddisch gesproken wordt, een soort vermenging van Duits (Habsburgs) en Hebreeuws. Sjtitel is de naam van een familie van vier generaties die in een wijk van Jeruzalem wonen, de Geula. De oudste twee spreken en zingen nog Jiddisch.
Er zijn twee jaargangen (2015 en 2016) uitgebracht met elk 12 afleveringen van 45 minuten. Mij boeide elke minuut. Door close-ups van de hoofdpersonen en hun emoties als trage rimpelingen in spiegelbeeldig water. En door het inzicht in het alledaagse leven van een Orthodox-Joodse familie met de uitgesproken en onuitgesproken rituelen. Vooral ook door de strijd die religieuze mensen hebben om trouw te blijven aan hun tradities en tegelijk een eigen persoonlijkheid te ontwikkelen die op gespannen voet staat of lijkt te staan met de tradities. Dit levert invoelbare innerlijke en onderlinge conflicten op. Hoe gaat een jongeman die een talent heeft om te schilderen – dat hij als een kind dat een goudvis in een plastic zakje met water bij zich draagt en in leven houdt – met een omgeving om die kunst wantrouwt. Zeker als het beelden van mensen betreft, want in de Tien Geboden staat: “gij zult u geen gesneden beelden maken”. Is een leven van studie in de heilige teksten niet de eigenlijk bestemming van elke waarachtig Joodse man? Hoe gaan de weduwen en weduwnaars om met hun trouw aan de overleden partner met wie men immers op weg is naar het rijk van God én de behoefte aan warmte en gezelschap in hun eenzaamheid? Hoe vinden de jongeren een metgezel voor eeuwig in een milieu waar contact tussen opgroeiende mannen en vrouwen zeer beperkt is. De huwelijksmakelaar speelt een belangrijke rol. Gaat deze koppelaar(ster) dood dan valt heel veel kennis weg.
Kijkers die niet in een religieuze cultuur zijn opgevoed, zullen misschien afhaken door gebrek aan kennis van de godsdienstige gebruiken die het hele leven doortrekken, en vaak onuitgesproken, maar bepalend aanwezig zijn. Ook de op het oog volgzame rol van de vrouwen kan je de lust om je verder te verdiepen, ontnemen. Wie zichzelf graag als een autonoom, modern, mens ziet, zal veel vooroordelen bevestigd zien tegenover elke vorm van religieus leven of het nu Orthodox-Joods is of Islamitisch, Rooms-katholiek, en a la de protestantse Bijbelbelt. Mijn waardering voor de serie houd ook zeker geen pleidooi in voor de levenswijze in de familie Shtisel. Maar wie geduld en respect opbrengt, kan geboeid blijven door de wijze waarop men omgaat met teleurstellingen, kleinmenselijkheid, hypocrisie, in een traditionele religieuze setting. Hoe verlangens zich een weg banen en liefde kan groeien en bloeien als steenbreek door een rots.
Maar vooral stelt Shtisel een vraag aan ons allen als kijker. Hoe kan Shtisel een spiegel zijn voor elke persoon, gemeenschap en cultuur om zich af te vragen welke belemmerende en inspirerende elementen de eigen cultuur kent. Bezitten ook vooruitstrevende mensen in hun opvoeding en gezinsleven en cultuur niet vaak onuitgesproken codes en vanzelfsprekend gewoontes die mensen in de weg staan en beknellen? Heeft iedereen wel het welzijn van zijn/haar kind op het oog of spelen bepaalde idealen van de ouders een grotere rol? Is de omgang in de relaties van dien aard dat men de ander werkelijk de ruimte laat zich te ontplooien? Kunnen we dat altijd wel gezien onze menselijke tekorten. Inderdaad is enige bescheidenheid op zijn plaats. De Belgische psychiater Dirk de Wachter (Borderline Times) legt uit dat we ons wel bevrijd hebben van een beperkende, religieus bepaalde samenleving, maar dat de nu ontstane grenzenloze samenleving ook veel psychisch leed veroorzaakt. Geen mens komt op de wereld in een nog onontgonnen situatie. Elke tijd en cultuur kent mensen die meer of juist minder lijden aan de omgeving waarin zij geboren zijn. Hoe zullen series eruit zien die over vijfentwintig of vijftig jaar gemaakt worden over onze moderne gezinnen en families, samenleving en subculturen?
Begrijp me goed, ik ben niet fatalistisch. Waar ik voor waken wil is dat we met kritiek op het verleden – vaak vanuit persoonlijke ervaring – op onze emancipatorische lauweren gaan rusten. Zelfgenoegzaamheid is altijd de dood in de pot

© Martin Los