‘Ik mis mezelf’ In de huid kruipen van een mens met Alzheimer

Recensie ‘Ik mis mezelf’ Lisa Genova (2008) Foreign Media Books, Amsterdam

Geheel toevallig viel mijn oog in de bibliotheek op “Ik mis mezelf” van de Amerikaanse auteur Lisa Genova. Op de omslag las ik “Een prachtige roman over de vernietigende kracht van alzheimer”. Deze gelikte aanbeveling ontnam me bijna de lust om het boek mee te nemen en te gaan lezen. Mijn nieuwsgierigheid en mijn verlangen naar een roman waarin de auteur het waagde zich serieus probeerde in te leven in een persoon met de ziekte van Alzheimer kregen toch de overhand.
Als pastoor heb ik in de loop der tijden veel mensen die leden aan deze ziekte, meegemaakt, thuis of in een verzorgingshuis. Grijsaards, maar ook mannen en vrouwen in de vijftig met vroegtijdige Alzheimer. Ook heb ik van heel nabij gezien hoe de naaste omgeving met hen omging, en de verzorgers. Wat heb ik vaak verzucht dat ik graag een keer voor even in de huid zou kunnen kruipen van iemand die aan dementie lijdt, om de verwarring van binnen uit te ervaren. Hoe groot is de ontreddering, hoe spookachtig de ervaringen? Wat zijn de misschien de schaarse lichtpuntjes of momenten van blijdschap? Want zou ik na de dementie van binnenuit beleefd te hebben, als een astronaut die op aarde is teruggekeerd, niet veel beter met onze naaste die Alzheimer heeft kunnen omgaan? Deze roman zou niet deze wens vervullen, maar me misschien toch in staat stellen om beter in de huid te kruipen van een mens met dementie doordat deze de hoofdrol speelde in “Ik mis mijzelf”. Een treffende titel voor een mens die niet alleen de anderen en de dingen en de gebeurtenissen niet meer herkent, maar gaandeweg ook zichzelf niet. De oorspronkelijke titel “Still Alice” is bijna onvertaalbaar, ook vanwege de dubbelzinnigheid.
De hoofdpersoon, Alice, in het drama dat zich voltrekt, is een 50 jarige psychologieprofessor aan de vermaarde Harvard Universiteit. Ze heeft zich verdiept in de taal, de processen in het menselijk brein die voor de interne en externe communicatie zorgen. Ze heeft een baanbrekend werk geschreven op haar vakgebied, samen met haar man John. Sommigen van de gebruikelijke psychologische testen om stoornissen vast te stellen, zoals Alzheimer, heeft zij zelf ontworpen en toegepast. Uitgerekend bij haar wordt in een vroeg stadium, door haar eigen alertheid, de vroege en agressieve vorm van Alzheimer vastgesteld. Door de hoofdstukken heen, genummerd zijn naar de maanden waarin het proces zich afspeelt, september 2003-2005, verhaalt Lisa Genova hoe de ziekte voortschrijdt, wat de symptomen zijn, en wat de gevolgen zijn voor Alice zelf, haar man, de drie studerende kinderen, voor de collega’s en studenten aan de faculteit. Ik vind dat de auteur dit op een overtuigende, niet sentimentele manier doet. Ze maakt de dingen niet mooier en ook niet afstotelijker dan ze zijn. Hoewel goed geschreven is het geen literaire roman. De oorzaak is de intentie van Lia Genova om de ziekte en de symptomen uit te leggen aan de lezer. Dat geeft de lezer het gevoel om buitenstaander te zijn, niet alleen wat betreft de ziekte – dat is vrijwel onvermijdelijk –  maar ook in relatie tot de persoon van Alice en het verhaal. Dat is jammer want het chaotische dat Alice beleeft wordt zo gladgestreken door de verhaalvorm. Naar mijn idee zou een nog begaafdere schrijver mogelijk in staat zijn iets van de chaos in de tekst van het verhaal zelf te verwerken.
“Ik mis mezelf” is een informatief en ontroerend boek. Het gegeven dat Alice buitengewoon intelligent, geleerd, kundig is en benijdenswaardig goed college geeft en inleidingen op congressen houdt, maakt haar vroegtijdige Alzheimer bijzonder dramatisch, want de ziekte raakt haar juist waarin zij zo goed is en zoveel van weet. Dat deed mij al lezend wel af en toe verlangen naar een roman waarin een ‘gewoon’ mens, een profvoetballer, een violiste, een filiaalhoudster van een supermarkt, de hoofdpersoon was.
Ik kan “Ik mij mezelf” iedereen aanraden. Nog steeds zie ik teveel mensen die vergeten dat een man of vrouw met Alzheimer niet minder mens is, geen ding dat het niet meer doet. Zij is een mens met gevoel, met behoefte aan aandacht, serieus genomen worden, zorg, en ontspanning. Gelukkig constateer ik dat vrijwel niemand meer woorden ‘ kinds’ of ondeugend inde mond neemt zoals in mijn jeugd nog vaak gebeurde. Dit boek kan er zeker toe bedragen dat we nog meer begrip krijgen
voor mensen met Alzheimer en andere stoornissen, en dat we niet met een boog om heen heenlopen, maar oprecht geïnteresseerd zijn in hen als medemens.
“Ik mis mezelf” eindigt niet in de dood van Alice, ook niet in de complete geestelijke verwarring. Het boek stopt op het punt waar liefde voor elkaar nog ervaarbaar is ondanks alle verwarring en vervreemding. Zou het dan daarna niet meer zo zijn? Een respectvol en uitdagend einde van een treurige en trotse roman.

© Martin Los

Oorspronkelijke titel Still Alice, 2009 Pocket Books a Division of Simon&Schuster New York

2 thoughts on “‘Ik mis mezelf’ In de huid kruipen van een mens met Alzheimer

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.