Bijbel voor ongelovigen
Met zijn Bijbel voor ongelovigen stelt Guus Kuijer ons voor de vraag  of er zoiets is als copyright van de Bijbel. Kuijer gaat heel vrij om met de tekst van de Bijbelverhalen. Zou iemand dit doen met zijn werk, dan zou er spoedig een rechtszaak volgen met een beroep op copyright. Je mag niet zonder toestemming stukken van iemands werk overnemen, en al helemaal niet naar je eigen smaak en voor je eigen doel veranderen.

Auteur van de Bijbel
Gaat de auteur van de Bijbel Kuijer nu een proces aan doen? Nee, natuurlijk niet, is de reactie. Want de schrijvers van de Bijbelboeken zijn al lang gestorven. Dus er rusten geen auteursrechten meer op. Interessant dat we dan ineens over “auteurs” gaan praten. Want zou de Bijbel zomaar een verzameling losse boekjes zijn, dan zou het niet zo’n uniek monument geworden zijn. Kuijer lift met zijn bewerking mee op de status die de Bijbel in de wereld heeft. Waar is die status aan te danken?

Levende traditie
Naast de schrijvers van de Bijbelboeken, wie dat dan ook mogen zijn, is er de traditie die de boeken heeft bewaard en verzorgd in de tempel en de synagoges. Niet alleen de schrijvers van de bijbel(boeken), maar ook de doorgevers en behoeders in de tijd van voor de perkamenten boeken, de tijd van de boekrol, hebben bijgedragen aan de Bijbel. Zij maakten deel uit van de vierende gemeenschap die samen kwam om te Heilige Schrift te laten spreken door de reciterende zang in de synagoge. Zo was de bijbel nog nauwelijks een boek, maar een schat in de harten en geheugens van de vromen.

Liturgie
Bij deze verzameling van Geschriften die als Tenach (Thora, Nebiim, Chetoebim) al een eenheid vormden, kwamen door het Christendom als een soort verklarend naschrift  en climax tegelijk de Evangeliën met de andere geschriften (brieven, handelingen, Apocalyps).
In de Eucharistie worden vanouds de profeten (Het zogenaamde Oude Testament of Tenach) en de apostelen (Handelingen, Brieven , Apocalyps) gelezen voor het Evangelie uit. Eerst de dienaren dan de Heer zelf als in een processie. Men kan dus de bijbel helemaal niet losmaken van de vierende geloofsgemeenschap, de kerk.
De boekdrukkunst, pas vijfhonderd jaar oud, heeft er toe bijgedragen dat de bijbel gaandeweg een eigen bestaan ging leiden als boek op de boekenplank los van de samenkomst van het gelovige en vierende volk waar dit bijbel luid wordt voorgelezen.
Dit volk van God leest nooit zomaar voor uit de Heilige Schrift zoals men informatie uit de krant tot zich neemt, of een roman leest, maar het omgeeft de lezing met acclamaties. Vergelijk ook de gewoonte om in de synagoge op het feest Simcha Thora, Vreugde der Wet, met de Thorarol in processie door de gebedsruimte te lopen. In de Rooms-katholieke liturgie staat het volk op wanneer het Evangelieboek naar de ambo wordt gedragen en zingt vol overgave Hallelujah. Het boek wordt bewierookt. En na afloop van de lezing mag de priester de opengeslagen bladzijde kussen namens de verzamelde gemeenschap.

De adem van God
En waarom? Omdat de kerk door de voorgelezen woorden heen het Woord van God hoort. Dat is het geheim van de heilige Geest. Heel de heilige Schrift is van de God, dat is de Geest,  doorademd, zegt Petrus.
Het is eenzelfde Geest die de schrijvers van de afzonderlijke boeken inspireerde. Het is eenzelfde Geest die het volk Gods ertoe bracht het woord te vieren en te bewaren.
Het is eenzelfde Geest die de kerk bewoog om de grenzen van de Bijbelboeken vast te stellen, de zogenaamde canon waar vrijwel heel de vroege christenheid het over eens was. Een wonder als zovele gelovigen het ergens over eens zijn!
En tenslotte is het de Geest die de harten van de mensen opent en hun geest verlicht, zodat de stem van God wordt verstaan.

Glimlach
Men mag dus gerust spreken van het copyright van de heilige Geest als het gaat om de auteur van de Heilige Schrift. Guus Kuijer hoeft niet bang te zijn dat de heilige Geest hem een proces aandoet vanwege auteursrecht, plagiaat, eigenmachtige aanpassingen. Ze kan slechts glimlachen. Want zeg nou zelf: een “Bijbel” voor ongelovigen, dat is toch een volkomen tegenstrijdigheid. De bijbel is geen los verkrijgbaar boek, ondanks de boekdrukkunst zoals ik in de uitleg hierboven heb laten zien.
Ik vrees dat op onbevooroordeelde niet gelovigen – mensen die helemaal niet opgegroeid zijn met de bijbel – Kuijers Bijbel ook weinig indruk zal maken. “Bijbel voor niet meer gelovigen” zou een betere titel geweest zijn als er dan toch zoiets moet zijn als zijn boek. Want mensen die de bijbel kennen, maar afscheid hebben genomen van de gemeenschap waar de bijbel gevierd wordt, zullen zich er mogelijk mee vermaken of door verlost voelen. Maar dan toch alleen omdat zij ook al is het “in herinnering” niet helemaal los zijn van het huis waar de bijbel thuis is, gehoord, gevierd, bewierookt, omarmd, gekust, soms tegen dovemansoren gezegd en soms verstaan wordt als “een lamp voor mij voet en een licht op mijn pad”

Het zou natuurlijk kunnen dat de niet-meer-gelovige of wie dan ook voor wie Kuijer zijn boek schrijft, bij het lezen ervan denkt:  “Wat zou er eigenlijk in de echte bijbel staan en hoe leest de geloofsgemeenschap haar”. In dat geval is “de bijbel voor ongelovigen” toch ook een instrument van de heilige Geest. Zou er dan op de “Bijbel voor ongelovigen” ook het copyright van de heilige Geest rusten? Je weet het maar nooit. De Geest waait gelukkig waarheen zij wil.

Laatste vraag
Bijbel voor ongelovigen is een tegenspraak met zichzelf. En een Bijbel voor gelovigen dan? Ook dat. Want de Bijbel is voor alle mensen. Niet voor een een groep ongelovigen of gelovigen. Dat zullen de hoorders en vierders van Gods Woord als eerste beamen.