Preek op de 24^e zondag door het jaar op 11 september 2022 in Tiel

We hoorden in de eerste lezing over het volk van God dat al direct na de sluiting van het verbond bij de Sinai en de ontvangst van de Tien Geboden, ontrouw werd door een gouden stierkalf te smeden en daarvoor te offeren en opgetogen reidansen uit te voeren 1).
Een onzichtbare maar levende werkelijke God was in hun beleving kennelijk teveel gevraagd. Er moest een surrogaat voor in de plaats komen. In plaats van de God  van het verbond ging men iets anders aanbidden: de eigen trots en kracht van het volk. Symbool daarvan: een jeugdig stierkalf voor wie de toekomst open ligt. Een soort “eigen volk first”. “Zij hebben mij verlaten” zei God tegen Mozes, “ik ga niet met hen verder. Ik maak met jouw een nieuw begin”. Mozes zei: dat kunt u niet doen. Denk aan uw beloften aan Abraham. Izaäk en Jacob. Denk aan wat de volkeren zullen zeggen. Daarmee betoonde Mozes zich een echte dienaar van God. Doordat hij God tegensprak. Hij verklaarde zich solidair met al die mensen die dwaalden door een afgodsbeeld als fetisj te aanbidden. Hij wilde al die dwalende mensen niet in de steek laten doordat God met hem alleen verder ging. Dat is het beeld van de liefde die het verlorene zoekt en niet afschrijft. Hij wilde dat zijn volk Gods barmhartigheid leerde kennen. Daarmee werd Mozes het grote voorbeeld voor Jezus die zichzelf over had voor de wereld. Liever gaf hij zichzelf voor de zondaars dan de hemel alleen voor zichzelf te hebben. Nee, “in de hemel is er meer vreugde over één zondaar die zich bekeert dan over negenennegentig  rechtvaardigen die geen bekering nodig hebben”. Liefde neemt geen genoegen met de status quo. Ze rust niet voor de overwinning van de liefde gevierd wordt en de hemel zich verheugt
Het beeld van de herder die zijn kudde achterlaat om een schaap dat verdwaald is te gaan zoeken, raakt ons. We herkennen de onvoorwaardelijke liefde van God erin, liefde die niet rust voor ze haar doel bereikt heeft. Dat doel is het hart van een mens voor zich winnen. God wil dat iedereen in de vreugde deelt zodra het verloren schaap gevonden is.
Het is wonderlijk dat deze boodschap steeds weer overwoekerd wordt door de zelfvoldaanheid van hen die menen geen bekering nodig te hebben: “tollenaars en zondaars van allerlei slag kwamen bij Jezus om naar hem te luisteren. De Farizeeën en Schriftgeleerden morden daarover: die man ontvangt zondaars en eet met hen” 2). Zij lijken tevreden te zijn met de status quo. Aan de ene kant de vromen en aan de andere kant voor altijd de zondaars. Heeft God het niet zo bepaald? Is zijn wil geen wet? Nee, dat heeft God helemaal niet zo bepaald. Wat Hij wil, is het verlorene redden. Hij wil dat we ons verheugen in ieder mens die door Gods liefde geraakt wordt. Dat wij zelf niet de vreugde van de Heer willen binnen, gaan zonder die ander.
Het is de vraag in hoeverre wijzelf die liefde van God in ons hart toelaten en in hoeverre die liefde ons leven doordringt en zichtbaar wordt naar de wereld toe.
De afgelopen week werd in het Duitse Karlsruhe de Assemblee van de Wereldraad van Kerken gehouden. Het was de elfde bijeenkomst sinds de oprichting na de Tweede Wereldoorlog in 1948 in Amsterdam. Het thema van deze bijeenkomst was: “De liefde van Christus beweegt de wereld tot eenheid en verzoening”. Met de oorlog in Oekraïne en de groeiende spanningen en verdeeldheid in de wereld overal voelbaar is dit een hoopgevend thema.
“De liefde van Christus beweegt de wereld tot eenheid en verzoening” klinkt als een helderziende visie,  een belofte, en als een opdracht. In de eerste plaats ook voor de kerken zelf. Wat zijn we wereldwijd verdeeld geraakt én gebleven. Verdeeldheid is niet bepaald een teken van grote onderlinge liefde. Hoe kunnen wij de liefde van God verkondigen als christenheid, wanneer er over zoveel zaken verdeeldheid is? De boodschap dat God de mensen wil redden door Jezus Christus lijkt overstemd door al die verschillende en verdeelde stemmen. Natuurlijk is die verdeeldheid niet een twee drie op te heffen. Hoewel Gods Geest natuurlijk wonderen kan doen. Maar de kleine stappen die gezet kunnen worden, moeten we wel doen omwille van de boodschap aan de wereld, ook in onze eigen omgeving.
De liefde van Christus beweegt de wereld tot eenheid en verzoening”. Die visie betreft ook de plaatselijke oecumene. Om te beginnen door wederzijds respect. Door elkaar niet te bestrijden. We moeten luisteren naar elkaar. De verschillen die er zijn, zijn dan geen teken van niet armoede maar van de rijkdom van de kerken. We mogen dan elkaars getuigenis omarmen. Zoals bijvoorbeeld dat van de Engelse koningin Elizabeth. Nu zij na een lang en werkzaam leven overleden is, zien we haar persoon op een nieuwe manier voor ons. Daarbij valt steeds meer op dat zij een gelovig mens was en is gebleven onder alle omstandigheden. Ook als hoofd van de Anglicaanse kerk oefende zij geen macht uit maar inspireerde door haar voorbeeld. Haar bescheidenheid maakte indruk. Ze was te midden van alle rijkdom en aanzien een biddend mens die gewoon trouw naar de kerk ging,  in een wereld voor wie God afwezig lijkt. Het maakte haar invloed veel groter en duurzamer dan haar politieke invloed ooit is geweest. Ook onze paus Franciscus heeft haar in zijn condoleantie een voorbeeld genoemd
De Wereldraad van kerken was vier jaar toen zij zeventig jaar geleden koningin werd. En zij stierf op de slotdag van de Assemblee in Karlsruhe op het feest van Maria’s geboorte.
Laten we als kerken en christenen in alle verscheidenheid één zijn in de verkondiging van “de liefde van Christus die de wereld tot eenheid en verzoening beweegt”.
Jezus Christus is in de wereld gekomen om het verlorene te zoeken en te vinden. Het ene schaap is hem net zo lief al de negenennegentig die niet de weg kwijt waren. Wie zich verbeelden recht te hebben op Gods liefde, weten niet wat zij missen, beseffen niet hoe gepassioneerd God naar hen op zoek is. En als wij Hem zoeken, heeft Hij ons al gevonden.

Martin Los, pastoor-emeritus

Lezingen volgens het rooster van de rooms-katholieke kerk voor de 24e gewone zondag door het jaar

1) eerste lezing: Exodus 32:7-11, 13-14
2) Evangelielezing: Lukas 25:1-32
afbeelding: ikoon van de Goede Herder