Een bepaald soort gebeden in de liturgie van de katholieke kerk eindigt altijd op dezelfde manier: “…..die leeft en regeert in de eeuwen der eeuwen. Amen”

gepolijst
Ik wil graag wat uitvoeriger stil staan bij de inhoud van die woorden “in de eeuwen der eeuwen”. Voor veel mensen is dit één van de meest afgesleten zinnetjes uit de liturgie omdat het inderdaad zelf ook overal en altijd en in de eeuwen der eeuwen klinkt. Sinds mensheugenis in het Latijn “et in seacula seaculorum. Amen” en de afgelopen eeuw in alle talen.

Een positiever benaming en beleving van “afgesleten”is “gepolijst”.  Door veelvuldig wrijven, polijsten, komt een bijzonder glans over een oppervlak te liggen. Die donkere glans lijkt van binnen uit te komen. Een mysterieuze transparantie.

Over die wonderbare inhoud wil ik iets vertellen. Zie de volgende blog (II)
Maar eerst even over dit type gebed, dat zo karakteristiek is voor de katholieke liturgie, in het bijzonder de eucharistie.

Collecta-gebeden
De kerk gaat ervan uit dat elke gelovige als biddende mens in de kerk aanwezig is en aan de liturgie deelneemt. H/zij bidt tijdens de viering in stilte zijn eigen persoonlijke gebeden en intenties tot God.
De gelovigen vormen echter samen ook de geloofsgemeenschap die bijeen is. Ieder maakt deel uit van het verzamelde volk van God. Daarom worden de persoonlijke stille gebeden en gedachten en intenties op bepaalde momenten samengevat in het gebed door de priester dat eindigt met de woorden: “…..die leeft en regeert in de eeuwen der eeuwen. Amen”.

Dit soort gebeden heet oratie (openbaar gebed) of collecta-gebed.
De persoonlijke gebeden van elke gelovige worden om zo te zeggen “gekollekteerd” en door de priester in een samenvattende bede namens het verzamelde gelovige volk tot God gebeden.
Alsof hij die gebeden in een schaal omhoog heft, bidt de priester met uitgebreide armen tot God.
Hij bidt in dat geval niet zijn eigen persoonlijke gebed, maar het gebed van de kerk zoals het Missaal (officiële r.k. kerkboek voor de liturgie van de Heilige Mis) aan geeft. Het is een kort en bondig gebed van een paar regels.

Ter vergelijking
Dit is een opmerkelijk verschil met de traditionele protestantse eredienst. De dominee/voorganger bidt vaak een uitgebreid spontaan gebed dat als het ware door de gelovigen in stilte wordt “meegebeden”. Het is een soort model bidden dat resoneert in de harten van de aanwezigen die zich erin herkennen en erdoor geraakt voelen.
De persoon van de dominee en het persoonlijke gehalte van zijn/haar geloof krijgt hierdoor in feite een heel groot gewicht.
Bij de priester treedt de persoon juist terug achter zijn functie, namelijk de gelovigen te stimuleren persoonlijk te bidden en hun gebeden samen te vatten

Scharnieren
In de eucharistie zijn er drie momenten waarop zo’n kollekte van de persoonlijke gebeden van de gelovigen plaats vindt. Het zijn alle drie scharniermomenten waarop een overgang in de liturgie plaats vindt. Het verzamelde gelovige volk staat op zo’n moment als het ware op drempel van een nieuw vertrek in de structuur van de eucharistie.

Eerst aan het einde van de openingsritus voordat het Woord van God tot klinken komt in de Schriftlezingen. Ten tweede als de offergaven van brood en wijn naar het altaar zijn gedragen. Tenslotte na de communie aan het slot van de eucharistie.
Het zijn telkens bijzondere overgangsmomenten in ritueel van de viering. Op zulke momenten worden de gelovigen steeds ook weer zelf verzameld tot het ene volk van God dat de liturgie viert.

Het is de dynamiek tussen persoonlijk en gemeenschappelijke gebed. Beiden kunnen niet zonder elkaar. Een volk zonder personen is leeg en abstract. De persoon zonder gemeenschap is ontheemd en onvruchtbaar.

Samenspel
Met de afsluiting “en in de eeuwen der eeuwen” stelt de priester de gelovigen in staat om samen in te stemmen met  “Amen”. Om in voetbal termen te spreken: hij geeft als het ware de voorzet die het volk van God gezamenlijk in kan koppen, zodat het kan scoren. Dat is nodig want het is tenslotte het gebed van het verzamelde volk van God.
Zo’n samenspel komt op veel meer momenten in andere vormen in de liturgie voor

We hebben eerst gekeken naar de bijzondere plaats van “en in de eeuwen der eeuwen”. We begrijpen nu ook waarom dat zinnetje zo “gepolijst” is door het veelvuldige gebruik.
Nu is het tijd om bij de inhoud stil te staan en te begrijpen waarom er zo’n verborgen glans over deze woorden ligt.