Zelden was een uitdrukking zo snel versleten als dezer dagen “aan de knoppen draaien”.  In elk interview de afgelopen week kon je de leiders van de twee partijen die samen het nieuwe kabinet vormen, horen zeggen: “we moeten hier en daar wat aan de knoppen draaien”.
We werden er balorig van. Als alweer een geïnterviewde met zijn handen begon te draaien, en zijn mond opendeed, dacht je “ja ja, we moeten aan de knoppen draaien”.

Het ging in de discussie over de inkomensafhankelijke zorgverzekering en over de belastingen. Als ergens burgers er te veel op achteruit zouden gaan in de plannen van het nieuwe kabinet, moest er gewoon even aan “de knoppen worden gedraaid”.

De kersverse partijleider Halbe Zijlstra, hoorde ik draaiend met zijn handen en vingers aan onzichtbare knoppen, spreken over “fine tunen”. Ik weet niet of dat goed Engels is, maar in elk geval gaf hij daarmee aan bij “aan de knoppen draaien”’ te denken aan een transistoradio met antenne. Als je aan knoppen draait, kunnen die knoppen kennelijk elk moment verschillende knoppen aan verschillende apparaten en instrumenten en machines zijn.

Ik wordt een beetje bezorgd als iemand aan de knoppen van een fabrieksapparaat zit, en denkt dat het radioknoppen zijn of omgekeerd.

Maar laten we even aannemen dat Halbe en anderen even “doorgedraaid” waren en daardoor wel eens even de ene knop voor de andere aanzagen. Laten we aannemen dat iedereen in het kabinet en de betrokken partijen dezelfde knoppen voor ogen hadden, dan toch blijft het heel merkwaardig dat dé metafoor van het moment voor de regeringspartijen “aan de knoppen draaien” was.

Is regeren dan in onze tijd aan knoppen zitten en aan de knoppen draaien? Het beeld rijst op van operators in een grote fabriek die op videoschermen kijken en naar allerlei rode en groene lichtjes kijken. De fabrieksinstallatie loopt bijna volautomatisch. Er moet alleen af en toe door de operators aan de knoppen gedraaid worden om druk te verminderen of te verhogen.

Alsof we niet meer in den Haag zijn, maar in de Botlek. Daar houden operators de panelen in de gaten van de raffinaderij waar ze werken in ploegendienst. Maar ons land is toch geen grote fabriek ondanks de 24-uurseconomie. Ook al speelt de economie vandaag de dag een hoofdrol, dat mag er toch niet toe leiden dat we onze samenleving gaan zien als een industrieel complex dat bestuurd wordt door operators in de vorm van een kabinet.

De samenleving bestaat uit mensen. Als je dat uit het oog verliest vanuit politieke principes en idealen, dan is er iets fundamenteels fout. Dan zie je ook geen mensen en groepen en verbanden meer die verantwoordelijkheid aankunnen. Je ziet alleen nog maar metertjes met getallen die moeten worden bijgesteld in een regeringsakkoord.

Geen politicus zal de komende tijd nog de uitdrukking durven gebruiken “met de knoppen draaien”. Ze roept irritatie en verveling op. Maar ik vrees dat de visie intussen wel zijn invloed zal blijven uitoefenen in de geesten. Wie eenmaal aan de knoppen heeft gezeten, heeft geproefd hoe machtig aardig dat is. Je draait even naar links, daarna weer even naar rechts, en telkens zie je metertjes een rondedansje maken.

Natuurlijk hoop ik dat het nieuwe kabinet en de regeringspartijen eruit komen. Er zijn veel, en voor velen ook ingrijpende, soms pijnlijke maatregelen nodig. En liever niet weer over een paar maanden naar de stembus. Maar wie de burgers van ons land mee wil krijgen, zal toch de mensen moeten aanspreken als mensen van vlees en bloed die geraakt en geïnspireerd worden door een inspirerende visie. Kom op, steek de mensen een hart onder de riem, biedt een visie op een samenleving die veel meer is dan een industrieel complex.

Een ding weet ik wel, als politiek bestaat uit “aan de knoppen draaien” gaan we allemaal naar de knoppen. U mag zelf uitmaken welke.