Eerst werd in de media angstvallig vermeden de afkomst te vermelden van de jonge voetballers die verantwoordelijk zouden zijn voor de dood van een grensrechter die ze na de wedstrijd aanvielen. Er werd in het begin druk gespeculeerd, want hun club kwam uit Amsterdam-West. Daar wonen zoals bekend veel Nederlanders met een Marokkaanse of Turkse achtergrond. De Telegraaf  maakte geheel in de lijn van zijn populistische traditie bekend dat het om Marokkaanse jongeren ging, of minstens twee van de drie. En omdat men graag naar boven afrondt, is er sindsdien sprake van de Marokkaanse jongeren die de grensrechter belaagd hebben.

Vanaf dat moment focust de aandacht zich op de hele Marokkaanse gemeenschap die er maar niet in zou slagen haar jongeren in toom te houden. En steeds weer die vraag of er misschien toch niet een verband is tussen hun cultuur en deze geweldsuitbarsting.

In dezelfde week kwam een inwoner van Friesland met een bekentenis dat hij dertien jaar geleden een zestienjarig meisje uit een naburig dorp verkracht en vermoord heeft. Veel kranten hadden intussen een luchtfoto van zijn huis getoond waarin iedereen onmiskenbaar een boerderij kon herkennen. De inwoner van Friesland die aangeklaagd is voor de gruwelijke misdaad is dus een boer. Maar wat voor boer? Een goedboerende boer? Een moderne boer die de koeien ook ’s zomers op stal laat staan? Een biologische boer? Dat wil je toch weten van een boer als boer? Nee, de boer is gereformeerd.
Dat blijkt ineens betekenisvolle informatie. Gereformeerden zijn keurige mensen. Helemaal geen geweldcultuur. Vreemd dat achter de voordeur van zo’n keurig Gereformeerd gezin zich een moordenaar jarenlang schuil hield. Eigenlijk heel gewiekst. Maar is dat niet kenmerkend voor Gereformeerden? hoor je denken. Vroom voorkomen, maar hou ze in de gaten! En laat die moralisten vooral niets meer over andere gewone mensen zeggen.

Hier wordt een verband gelegd tussen de religieuze identiteit van de verdachte met de moord, niet direct natuurlijk, maar doordat stilzwijgend een relatie gesuggereerd wordt met het verzwijgen van de misdaad en alle gevolgen van dien voor de alle betrokkenen.

Leven we onderhand niet in een schizofrene cultuur? We zien door de overheid gesubsidieerde acties tegen pesten, maar is groepen stigmatiseren  niet hetzelfde maar dan ongrijpender in groter verband?
Met “Marokkaanse jongeren” wordt een hele bevolkingsgroep betrokken bij het misdrijf van een drietal jongeren.
Met “Gereformeerde boer” wordt associatief een hele religieuze groepering betrokken bij zijn misdaad en lange zwijgen.

Mijn vraag is: wanneer bij andere mensen die een ernstig misdrijf plegen, uiteindelijk geen specifieke etnische achtergrond of religieuze instelling aanwezig is, moeten we dat feit dan ook niet zien als betekenisvol in verband met hun daad, vanwege de maatschappelijke en culturele context?

Krijgen we nu voortaan te lezen in de krant: atheïstische accountmanager heeft zijn ex-vriendin om het leven gebracht?  Blanke, geheel geseculariseerde vrouw, is op jongen ingereden?  Bankdirecteur die wel gelooft dat “er Iets is” heeft de bank voor vele miljoenen opgelicht?

Als in de ogen van de publieke opinie het aanhangen van een levensbeschouwing context voor een misdrijf kan zijn, waarom dan ook niet het helemaal niet-aanhangen van een bepaalde religie of levensbeschouwing?
Wie voor die consequentie terugschrikt, moet zich ook onthouden van stempels drukken op bepaalde bevolkingsgroepen die herkenbaar zijn door een bepaalde identiteit ook al is die nog zo divers.

Of speelt in de publieke opinie vooral een rol dat iemand (nog) tot een religieuze of etnische minderheid behoort? Als een verdachte tot een minderheid behoort, is dat op zichzelf al verdacht. Tot de meerderheid behoren is normaal. En wat normaal is kan natuurlijk geen reden zijn om dat als context aan te voeren. Want stel je voor dat behoren tot de meerheid reden zou zijn om met de vinger te wijzen, naar wie kun je dan anders wijzen dan naar jezelf!

Sinds 1990 heeft de overheid bij wet bepaald dat de religieuze identiteit niet meer vermeld mag worden als onderdeel van de burgerlijke stand. Elke burger m/v dient als zelfstandig persoon  gezien te worden met een eigen identiteit en verantwoordelijkheid. De publieke opinie blijkt nog lang niet zo ver. Maar zij voelt dan ook geen pijn als ze een hele bevolkingsgroep in de beklaagdenbank zet. De publieke opinie heeft nooit iets op haar geweten.