Inleiding over een inwijding

Op sinterklaasavond, 5 december, trakteerde mijn moeder ons allemaal op een stuk banketletter. Even later werd de zak opengemaakt die een onzichtbare Zwarte Piet zo-even bij de voordeur had gezet. Daarin zat tussen de andere pakjes voor elk van ons een chocoladeletter. Met de letter M was ik niet slecht bedeeld, vond ik.

Iemand die niet vertrouwd was met het Sinterklaasritueel zou op zijn minst verbaasd zijn geweest over de aanwezigheid van letters die eetbaar waren, op pakjesavond.
Maar voor mij als kind was er niets vreemds aan. Integendeel, de letters hoorden bij Sinterklaas. Nooit heb ik me één moment afgevraagd waarom die letters een bijzondere rol vervulden op het Sinterklaasfeest. Ze hoorden er gewoon bij. Ook de pepernoten, de sculpturen van suikergoed en marsepein, het paard , de staf, Zwarte Piet en Sinterklaas zelf waren voor mij vanzelfsprekende onderdelen.

Maar achteraf verbaast het me toch dat ik niet over die letters gestruikeld ben. Waarom heb ik ze niet verontwaardigd als indringers in mijn kleine kinderwereld verjaagd?  Als kleuter kon ik alle ingrediënten van het Sinterklaasfeest zien en proeven, maar de chocolade letter verwees naar een andere onzichtbare wereld. Dat was de wereld van de krant die mijn vader las als hij thuis kwam van zijn werk. Die krant was een gesloten boek voor mij als drie-jarige. Ik kon nog niet lezen en al helemaal niet zelf schrijven. Toch kreeg ik een stukje banketletter en de eerste letter van mijn naam in chocolade. Dagen later knabbelde ik nog steeds een stukje eraf. Heel behoedzaam want een kindermaag wordt snel misselijk van teveel van het goede.

Waarom geven we kinderen letters te eten zoals op Sinterklaasavond? Letters opschrijven en laten zien, om een kind ermee vertrouwd te maken, dat spreekt van zelf. Maar te eten geven? Wat je eet gaat deel van je lichaam uit maken.
Maar een letter is meer dan  voedsel. Een letter verwijst voor een kind dat nog niet lezen kan, naar de krant waarachter zijn vader zich verschuilt voor het avondeten. Een letter verwijst naar iets dat verborgen is. Kortom, een letter betekent iets.
Geef je een klein kind een letter te eten, dan voedt je het met een teken dat verwijst naar nog een verborgen betekenis. Het is voedsel voor de geest en voor het innerlijk. Je laat het iets proeven dat het nog niet begrijpt. Het kind leert op nog onbewuste wijze, dat het de letter in zich heeft en dat het daardoor betekenis in zich heeft in het verborgene van zichzelf, en de mogelijkheid bezit om betekenis te verstaan.

Ik moet opeens ook denken aan de vermicellilettertjes in de soep waar mijn negentigjarige grootmoeder ons op trakteerde. Zulke soep at je met bijzondere aandacht.

De gewoonte om kinderen letters te laten eten heeft hele oude wortels. De luxe banket- en chocoladeletter gaat terug op letters van brood of koek.
Wie eeuwen geleden, voor de tijd van de boekdrukkunst, het unieke voorrecht had als kind het alfabet te leren kreeg eerst een of meerdere letters te eten. Letters die bitterzoet smaakten.

Dat was zonder meer een pedagogisch middel.
Het doet me denken aan de Joodse kinderen die de eerste Hebreeuws letters leren. Ze proeven die als het ware. Die letters zijn niet zomaar willekeurige letters van een willekeurig woord. Het zijn de eerste letters van het eerste woord in de bijbel “Beresjit” “in den beginne”. De leraar legt op die letters een rozijn die het kind in zich op mag nemen zoals het de letters in zich opneemt.

Maar een kind zoete letters laten proeven is niet alleen een beproefd pedagogisch middel. Het is veelmeer. Het is een inwijding.
Zoals de doop een inwijding is in de kerk, zo is het eten van een letter inwijding in de wonderlijke wereld van de achter en in de letters, woorden, zinnen verborgen betekenis(sen).
Ook al zijn de ouders die op pakjesavond hun kind verrassen met een chocoladeletter zich helemaal niet bewust van de betekenis het blijft een inwijding van hun kind.
Zoals elke inwijding kan ze niet meer teruggedraaid worden. Ze is intrede in een nieuwe wereld.

Wordt vervolgd © Martin Los