Zelden was een uitdrukking zo snel versleten als dezer dagen “aan de knoppen draaien”.  In elk interview de afgelopen week kon je de leiders van de twee partijen die samen het nieuwe kabinet vormen, horen zeggen: “we moeten hier en daar wat aan de knoppen draaien”.
We werden er balorig van. Als alweer een geïnterviewde met zijn handen begon te draaien, en zijn mond opendeed, dacht je “ja ja, we moeten aan de knoppen draaien”.

Het ging in de discussie over de inkomensafhankelijke zorgverzekering en over de belastingen. Als ergens burgers er te veel op achteruit zouden gaan in de plannen van het nieuwe kabinet, moest er gewoon even aan “de knoppen worden gedraaid”.

De kersverse partijleider Halbe Zijlstra, hoorde ik draaiend met zijn handen en vingers aan onzichtbare knoppen, spreken over “fine tunen”. Ik weet niet of dat goed Engels is, maar in elk geval gaf hij daarmee aan bij “aan de knoppen draaien”’ te denken aan een transistoradio met antenne. Als je aan knoppen draait, kunnen die knoppen kennelijk elk moment verschillende knoppen aan verschillende apparaten en instrumenten en machines zijn.

Ik wordt een beetje bezorgd als iemand aan de knoppen van een fabrieksapparaat zit, en denkt dat het radioknoppen zijn of omgekeerd.

Maar laten we even aannemen dat Halbe en anderen even “doorgedraaid” waren en daardoor wel eens even de ene knop voor de andere aanzagen. Laten we aannemen dat iedereen in het kabinet en de betrokken partijen dezelfde knoppen voor ogen hadden, dan toch blijft het heel merkwaardig dat dé metafoor van het moment voor de regeringspartijen “aan de knoppen draaien” was.

Is regeren dan in onze tijd aan knoppen zitten en aan de knoppen draaien? Het beeld rijst op van operators in een grote fabriek die op videoschermen kijken en naar allerlei rode en groene lichtjes kijken. De fabrieksinstallatie loopt bijna volautomatisch. Er moet alleen af en toe door de operators aan de knoppen gedraaid worden om druk te verminderen of te verhogen.

Alsof we niet meer in den Haag zijn, maar in de Botlek. Daar houden operators de panelen in de gaten van de raffinaderij waar ze werken in ploegendienst. Maar ons land is toch geen grote fabriek ondanks de 24-uurseconomie. Ook al speelt de economie vandaag de dag een hoofdrol, dat mag er toch niet toe leiden dat we onze samenleving gaan zien als een industrieel complex dat bestuurd wordt door operators in de vorm van een kabinet.

De samenleving bestaat uit mensen. Als je dat uit het oog verliest vanuit politieke principes en idealen, dan is er iets fundamenteels fout. Dan zie je ook geen mensen en groepen en verbanden meer die verantwoordelijkheid aankunnen. Je ziet alleen nog maar metertjes met getallen die moeten worden bijgesteld in een regeringsakkoord.

Geen politicus zal de komende tijd nog de uitdrukking durven gebruiken “met de knoppen draaien”. Ze roept irritatie en verveling op. Maar ik vrees dat de visie intussen wel zijn invloed zal blijven uitoefenen in de geesten. Wie eenmaal aan de knoppen heeft gezeten, heeft geproefd hoe machtig aardig dat is. Je draait even naar links, daarna weer even naar rechts, en telkens zie je metertjes een rondedansje maken.

Natuurlijk hoop ik dat het nieuwe kabinet en de regeringspartijen eruit komen. Er zijn veel, en voor velen ook ingrijpende, soms pijnlijke maatregelen nodig. En liever niet weer over een paar maanden naar de stembus. Maar wie de burgers van ons land mee wil krijgen, zal toch de mensen moeten aanspreken als mensen van vlees en bloed die geraakt en geïnspireerd worden door een inspirerende visie. Kom op, steek de mensen een hart onder de riem, biedt een visie op een samenleving die veel meer is dan een industrieel complex.

Een ding weet ik wel, als politiek bestaat uit “aan de knoppen draaien” gaan we allemaal naar de knoppen. U mag zelf uitmaken welke.

Een loting is niet hetzelfde als een loterij

De nieuwe Koptische paus bisschop Tawadros is kort geleden gekozen via loting. Alsof je naar een loting voor de het WK voetbal zat te kijken. Doorzichtige glazen bolletjes met daarin de namen van de kandidaat pausen.

Gaan de kopten met hun tijd mee? Of laten ze verkiezing van het hoofd van hun kerk van het toeval afhangen? Bij het vernemen via de media van een loting bij de koptische pauskeuze valt hier en daar verwondering of zelfs afkeuring te bemerken bij twitterende theologen in ons land.

Gaan de Koptische christenen met hun tijd? Jazeker, wat betreft de vormgeving van het loting. Glazen bolletjes had men 2000 jaar geleden nog niet natuurlijk. Maar de loting op zich is echt niet van het FIFA afgekeken. Het is een eeuwenoude traditie. Ze gaat terug tot de tijd van de apostelen zelf. De eerste apostel die niet behoorde tot de twaalf die de Heer zelf geroepen had, was Matthias. Hij werd zo lezen we aan het begin van de Handelingen der apostelen na Pasen, gekozen door het lot, om de plaats in te nemen van de afgevallen Judas (Handelingen der apostelen 1:23).

Er waren in die eerste christengemeente twee kandidaten die kennelijk allebei gelijkwaardig waren: Jozef de zoon van Barsabbas, en Matthias. Ze zullen beiden hun supporters hebben gehad. De macht van het getal had zeker tot een uitslag geleid, maar met het gevoel van een winnaar en een verliezer. Door de loting kregen deze gevoelens geen kans.

Een loting is geen loterij! Bij een loterij wordt uit een willekeurig groot aantal nummers er één gekozen op wie de hoofdprijs valt. Het is een totaal anoniem gebeuren en daardoor willekeurig. Bij een loting zijn betrokkenen bekend. Ze zijn van te voren aangewezen. Alleen wie van hen het zal worden is nog de vraag.

Ik geloof zeker in de voorzienigheid waar het de keuze van de pausen in Rome betreft door door de kardinalen in het conclaaf. De Heilige Geest heeft ons via de keuze van het conclaaf toch heel bijzondere leiders verschaft. Maar een bijeffect is wel dat we naderhand en vooraf toch altijd via lekken en speculatie te horen krijgen dat er verschillende partijen waren. Meestal lijkt het te gaan tussen conservatieve kandidaten en progressieve. Tussen een kandidaat die tot de curie of een kandidaat van buiten het Romeinse circuit. Zo wordt telkens de indruk gewekt dat een bepaalde vleugel van de kerk gewonnen heeft. De pauskeuze mag er dan één zijn die door de Geest is geleid, de commentaren zijn dat helaas niet altijd.

We zagen dat onlangs weer bij het overlijden van kardinaal Martini. Hij, de progressieve (?) kardinaal zou zeker de nieuwe paus geworden zijn, zo gaat het verhaal dat terug gaat op zijn chauffeur, als Martini niet leunend op een stok in het conclaaf verschenen zou zijn. Op deze wijze tonend, dat hij niet in aanmerking wilde komen. Of moeten we zeggen dat deze stok in dit geval het instrument van de heilige Geest is geweest, want Martini werd inderdaad niet gekozen. Of moeten we zeggen: het inzicht van Martini zelf die hem de stok deed meenemen, was het werktuig van de Heilige Geest? Wie weet eigenlijk hoe de Geest waait?

Stel je voor dat door de kardinalen in het conclaaf een aantal min of meer gelijkwaardige progressieve, conservatieve, curiegezinde, Italiaanse en niet-Italiaanse kandidaten in een eerste ronde uitgekozen zouden zijn. En dat dan deze twee namen, of voor mijn part meer, in bolletjes waren gedaan. En dat dan de voorzitter van het conclaaf iemand aanwees om een balletje uit de bowl te halen. Dan zou er ook een nieuwe paus zijn zonder ook maar een zweem van winnaars of verliezers.

Is loting democratisch? Als je uitgaat van een meerderheid die bepaalt, dan niet, want de uitkomst kan zijn dat een kandidaat van de minderheid gekozen wordt. Als je ervan uitgaat dat in een democratie de meerderheid er samen met minderheden uitkomt, dan wel.

Ik wil alleen maar zeggen, dat de verkiezing van de Koptische paus door loting oude papieren heeft en ook om andere redenen zo gek nog niet is.
Hoe zou bijvoorbeeld de nieuwe voorzitter van de PKNsynode eruit zien, als twee of meer namen in bolletjes in een glazen bol zouden worden gedaan?

Trouwens over voetballoting gesproken. Ze wordt toegepast bij de indeling van de voetbaltoernooien. Maar zou het geen verademing zijn als de hoofd van de FIFA door loting uit een aantal kandidaten gekozen zou worden?