Een loting is niet hetzelfde als een loterij

De nieuwe Koptische paus bisschop Tawadros is kort geleden gekozen via loting. Alsof je naar een loting voor de het WK voetbal zat te kijken. Doorzichtige glazen bolletjes met daarin de namen van de kandidaat pausen.

Gaan de kopten met hun tijd mee? Of laten ze verkiezing van het hoofd van hun kerk van het toeval afhangen? Bij het vernemen via de media van een loting bij de koptische pauskeuze valt hier en daar verwondering of zelfs afkeuring te bemerken bij twitterende theologen in ons land.

Gaan de Koptische christenen met hun tijd? Jazeker, wat betreft de vormgeving van het loting. Glazen bolletjes had men 2000 jaar geleden nog niet natuurlijk. Maar de loting op zich is echt niet van het FIFA afgekeken. Het is een eeuwenoude traditie. Ze gaat terug tot de tijd van de apostelen zelf. De eerste apostel die niet behoorde tot de twaalf die de Heer zelf geroepen had, was Matthias. Hij werd zo lezen we aan het begin van de Handelingen der apostelen na Pasen, gekozen door het lot, om de plaats in te nemen van de afgevallen Judas (Handelingen der apostelen 1:23).

Er waren in die eerste christengemeente twee kandidaten die kennelijk allebei gelijkwaardig waren: Jozef de zoon van Barsabbas, en Matthias. Ze zullen beiden hun supporters hebben gehad. De macht van het getal had zeker tot een uitslag geleid, maar met het gevoel van een winnaar en een verliezer. Door de loting kregen deze gevoelens geen kans.

Een loting is geen loterij! Bij een loterij wordt uit een willekeurig groot aantal nummers er één gekozen op wie de hoofdprijs valt. Het is een totaal anoniem gebeuren en daardoor willekeurig. Bij een loting zijn betrokkenen bekend. Ze zijn van te voren aangewezen. Alleen wie van hen het zal worden is nog de vraag.

Ik geloof zeker in de voorzienigheid waar het de keuze van de pausen in Rome betreft door door de kardinalen in het conclaaf. De Heilige Geest heeft ons via de keuze van het conclaaf toch heel bijzondere leiders verschaft. Maar een bijeffect is wel dat we naderhand en vooraf toch altijd via lekken en speculatie te horen krijgen dat er verschillende partijen waren. Meestal lijkt het te gaan tussen conservatieve kandidaten en progressieve. Tussen een kandidaat die tot de curie of een kandidaat van buiten het Romeinse circuit. Zo wordt telkens de indruk gewekt dat een bepaalde vleugel van de kerk gewonnen heeft. De pauskeuze mag er dan één zijn die door de Geest is geleid, de commentaren zijn dat helaas niet altijd.

We zagen dat onlangs weer bij het overlijden van kardinaal Martini. Hij, de progressieve (?) kardinaal zou zeker de nieuwe paus geworden zijn, zo gaat het verhaal dat terug gaat op zijn chauffeur, als Martini niet leunend op een stok in het conclaaf verschenen zou zijn. Op deze wijze tonend, dat hij niet in aanmerking wilde komen. Of moeten we zeggen dat deze stok in dit geval het instrument van de heilige Geest is geweest, want Martini werd inderdaad niet gekozen. Of moeten we zeggen: het inzicht van Martini zelf die hem de stok deed meenemen, was het werktuig van de Heilige Geest? Wie weet eigenlijk hoe de Geest waait?

Stel je voor dat door de kardinalen in het conclaaf een aantal min of meer gelijkwaardige progressieve, conservatieve, curiegezinde, Italiaanse en niet-Italiaanse kandidaten in een eerste ronde uitgekozen zouden zijn. En dat dan deze twee namen, of voor mijn part meer, in bolletjes waren gedaan. En dat dan de voorzitter van het conclaaf iemand aanwees om een balletje uit de bowl te halen. Dan zou er ook een nieuwe paus zijn zonder ook maar een zweem van winnaars of verliezers.

Is loting democratisch? Als je uitgaat van een meerderheid die bepaalt, dan niet, want de uitkomst kan zijn dat een kandidaat van de minderheid gekozen wordt. Als je ervan uitgaat dat in een democratie de meerderheid er samen met minderheden uitkomt, dan wel.

Ik wil alleen maar zeggen, dat de verkiezing van de Koptische paus door loting oude papieren heeft en ook om andere redenen zo gek nog niet is.
Hoe zou bijvoorbeeld de nieuwe voorzitter van de PKNsynode eruit zien, als twee of meer namen in bolletjes in een glazen bol zouden worden gedaan?

Trouwens over voetballoting gesproken. Ze wordt toegepast bij de indeling van de voetbaltoernooien. Maar zou het geen verademing zijn als de hoofd van de FIFA door loting uit een aantal kandidaten gekozen zou worden?