Homilie op As-Woensdag 17 februari 2021 Willibrordkerk en Mariakerk

“als ge vast, zalf dan uw hoofd en was uw gezicht om niet aan de mensen te laten zien dat ge vast” 1)
Lieve zusters en broeders, nergens draagt Jezus zijn leerlingen op om te vasten. Maar vasten hoort tot het arsenaal van religieuze gewoontes van mensen zoals bidden, offeren en boete doen. Jezus weet dat al deze uiterlijke vormen die ook zijn leerlingen kennen en beoefenen, voorbij kunnen gaan aan hun oorspronkelijke bedoeling en dat ze kunnen leiden tot uiterlijk vertoon en huichelarij, dus het tegendeel van de bedoeling. Daar waarschuwt hij hen voor. Hij geeft dus zelf geen opdracht tot vasten. Er is zelfs een verhaal dat anderen zich ergeren aan Jezus omdat zijn leerlingen niet opdroeg te vasten, op een vastgestelde dag zij dat allemaal wel deden. Zijn volgelingen kunnen dus vasten als ze daar behoefte aan hebben, of de situatie hen daartoe uitdaagt, of wanneer de levende traditie waarin zij staan, hen daartoe uitnodigt of zelfs verplicht.
Vasten gaat uiterlijk gepaard met bestrooiing met as, het vuil van de aarde, stof. Het wil zeggen dat je je als mens te binnen brengt dat je stof bent en tot stof zult wederkeren. Je trekt je als het ware even terug uit de wereld – de wereld waaraan je met al je zintuigen gebonden bent, waarvan je geniet – je bent als het ware even dood voor de wereld, om stil te staan bij de schaduw kanten en tekorten van je leven. Om spijt en berouw te hebben, en als een nieuwe mens te herrijzen uit de as. God die ons gemaakt heeft ui het stof van de aarde, zou Hij ons ook niet uit het stof kunnen herrijzen?
Soms is het echt nodig dat je als mens met een gebroken hart je naar God toe keert en zegt zoals de verloren zoon: Vader, ik heb gezondigd tegen de hemel en tegen u, ik ben niet waard uw zoon te heten”. Het lucht op om diep door het stof te gaan. Je hoeft voor zo’n persoonlijke bekering natuurlijk niet te wachten tot ergens in het kerkelijk jaar een vastendag of vastenperiode is. Je moet dat doen als de nood aan de man is. En de priester helpt je graag om je hart voor God uit te storten.
Waarom dan toch een gemeenschappelijke vastentijd zoals de Veertigdagentijd – maar de kerkelijke traditie kent nog meer vastendagen die in onze streken in onbruik zijn geraakt zoals op de scharnierpunten van het jaar, de seizoenen? Waarom? Omdat de ander die zich schaamt voor zijn leven, niet de indruk te geven dat hij of zij alleen staat temidden van allemaal heilige boontjes. Alsof een zondaar een hoge uitzondering is. We laten elkaar niet in de kou staan. Het is een teken van solidariteit met elkaar.
De vastentijd, die nu begint als voorbereiding op het Paasfeest, onderhoudt de kerk ook als teken naar de wereld toe, naar heel de mensheid. Zij verkondigt daarmee: God is genadig. Hij schenkt ons nieuw leven. Echte ommekeer is geen vrome illusie. Heel de kerk, wij allemaal als gelovigen, leven van vergeving en genade. Kom, doe met ons mee. Ga mee op weg naar Pasen, het feest van de verrijzenis en het nieuwe leven.
Jezus draagt ons zoals ik zei niet op om te vasten. Het is geheel vrijwillig als we dit doen. En de kerkelijke traditie, die ons lief is en verrijkte, nodigt ons uit om het te doen. Maar laten we het niet doen om uiterlijk vertoon of om op te vallen en aandacht te trekken. Dus “Als ge vast, zalf dan uw hoofd met olie, was uw gelaat”.
Ook dit jaar voert het kerkelijk jaar ons weer naar dit moment het begin van de Vastentijd. Maatschappelijk en politiek ervaren we het jaar als een rechte lijn die alsmaar vooruit wijst. Maar in het jaar van de kerk komen we steeds op dezelfde punten terug. Elk jaar is het opnieuw Pasen, en elkaar jaar Vastentijd. Het is dus als het ware een cirkelgang of liever een spiraal. We komen steeds bij As-woensdag uit, maar dan een jaar later. We zijn ouder geworden, hebben nieuwe ervaringen opgedaan, We kunnen kijken of we gegroeid zijn door alle omstandigheden en seizoenen heen, gegroeid in liefde tot Jezus die zichzelf voor ons heeft overgehad. Dit jaar is As-woensdag anders dan anders, omdat we midden in de Coronatijd leven. Veel tijd tot bezinning, op onszelf teruggeworpen, gevoelens van somberheid. Alsof we noodgedwongen als in zak en as zitten. Af moeten zien van genoegens zoals vakantie en evenementen en feestjes. Laten we goede moed houden. Laten we met deze Vastentijd verlangen naar een echt nieuw begin voor onszelf, de kerk en de wereld om ons heen die ons lief is. Op naar Pasen: “Wij roemen in het kruis van onze Heer, Jezus Christus. In hem is ons heil, ons leven en verrijzenis; door wie wij verlost en bevrijd zijn”
Amen.

(c) Martin Los

  1. Evangelie van As-woensdag Mattheus 6:1-6 en 16-18


Vruchtbare grond

Preek op Aswoensdag 2018 Willibrordkerk en Mariakerk

‘Wanneer jullie vasten, zet dan geen somber gezicht zoals de schijnheiligen’ *)
Lieve zusters en broeders, dat wij vandaag ons het askruisje laten opleggen, lijkt in tegenstrijd met dat woord van onze Heer Jezus. Want het vuil van de aarde op je voorhoofd laten smeren, is geen vrolijk gezicht. We voelen er ons op zijn minst wat ongemakkelijk bij.
Het is een oud gebruik in de Bijbel dat mensen geconfronteerd met verlies, met schuld en spijt, met rampen, as op hun hoofd strooiden en hun kleren scheurden **) Dat gebruik op die manier kennen we niet meer. Het as-kruisje is eigenlijk een hele vage herinnering aan dat oude ritueel:  as op het hoofd strooien
Waarom jezelf met vuile aarde, stof en as, bestrooien en je kleren scheuren? De droefheid om het verlies van een dierbare, of een ramp die een hele samenleving treft, of berouw om een grote fout die je begaan hebt, is toch al genoeg?
Waarom dat er nog eens inwrijven, die menselijke kwetsbaarheid en nietigheid, door een beetje smerig ritueel?
Omdat het een gebaar van troost en hoop is. Want heeft God niet uit het stof de mens geschapen? Zou hij dan niet in staat zijn om ons te laten herleven en te doen opstaan, vanuit onze onmacht en moedeloosheid en verdriet als wij in zak en as zitten?
Met het askruisje op ons voorhoofd verschijnen we als het ware met lege handen, als bedelaars voor God, en roepen: Heer, ontferm u over ons. U bent onze enige toevlucht. U bent in staat uit het stof van de aarde ons op te richten.
In elk mensenleven zijn er dingen waar we ons voor schamen. Zaken die we liever niet aan de grote klok hangen. Maar God kent onze harten en onze behoefte om steeds weer nieuwe mensen te worden.

Dat is de boodschap van Pasen waar we ons in deze 40dagentijd op voorbereiden. Zonde, dood, somberheid hebben niet het laatste woord over ons leven, maar de liefde van God, onze Schepper en Verlosser. Pasen is de goddelijke arm om onze schouder, de krachtige duw in de rug om niet bij de puinhopen neer te gaan zitten, maar op te staan.
Daarom laten we onze hoofden bestrijken met as om vruchtbare grond te zijn voor de nieuwe mensen die wij door Christus en door het geloof in Gods almacht mogen zijn.
Het as-kruisje is dus wel een uiterlijk teken, maar we ontvangen het in geloof. Het is teken van een gebroken hart dat geheeld wil worden door Gods liefde.
Intussen mogen we ook actief aan die vernieuwing meewerken door ons te bezinnen op onze relatie tot God en Jezus en heel de geloofsgemeenschap en onze medemensen.
Dit is een tijd van meer toeleg op het bidden, grotere trouw aan de sacramenten, en grote aandacht voor de naaste, zegt een praefatie van deze Veertigdagentijd.
We doen dat niet met de bedoeling op te vallen in de ogen van de mensen, maar om zelf de kracht van Gods liefde heel concreet in ons leven te ervaren.
“Uw Vader die in het verborgene ziet, zal het u vergelden!”
Veel mensen doen tegenwoordig aan Mindfulness. Het christelijk geloof kunt deze bezinning al sinds mensenheugenis. Voor al in de Vastentijd.
Dat woord van Jezus is een aansporing om echt op Gods beloften te vertrouwen.
In elke relatie moet je af en toe de balans op maken, en kijken wat er verbeterd zou kunnen worden. Hoe de liefde weer op kan vlammen als een vuur dat smeulde in de as.
Zo is het ook met onze relatie tot de levende God, onze Vader in de hemel, en onze Heer Jezus die zichzelf voor ons gegeven heeft tot op het kruis, opdat wij nooit zonder hoop en uitzicht zouden zijn.
Laten we allemaal de uitdaging aan gaan. Een vruchtbare, vrolijke, vastentijd toegewenst. Amen

© pastoor Martin Los
*) Uit de Evangelielezing van As-woensdag: Mattheus 6:1-6, 16-18
**) uit de eerste lezing: Joel 2:12-18